20 lỗi kính ngữ hay gặp ở công ty Nhật và cách sửa câu
Khi dùng kính ngữ, bạn có thể nhớ đúng từ nhưng đặt sai người thực hiện hành động. Một lỗi khác là thêm nhiều lớp kính ngữ vì muốn câu trang trọng hơn. Để tự kiểm tra, hãy xác định ai làm việc đó, người được nói đến thuộc phía nào và bạn đang nói với ai.
Dưới đây là 20 lỗi cùng cách sửa. Các ví dụ được tự viết; 青野 (Aono) là tên giả. Trong các ví dụ về khách, bạn đang nói với khách hoặc trao đổi nội bộ về khách của công ty mình; hành động của khách hướng đến phía công ty bạn, không phải một bên thứ ba. Mỗi câu sai được đặt trong một tình huống cụ thể, vì cùng một từ có thể cần cách dùng khác khi đổi chủ thể.
Nhầm hành động của mình với hành động của khách
1. Dùng いらっしゃる cho việc mình đi
Câu sai: 明日、わたくしがいらっしゃいます。
Câu đúng: 明日、わたくしが伺います。
Tình huống là bạn nói với khách về việc mình đến chỗ họ. 伺う phù hợp cho hành động này; いらっしゃる dùng cho phía được kính trọng. Khi nói trang trọng về việc mình đi, còn có 参る. Hãy xác định người đi trước khi chọn từ, thay vì chỉ thay 行く bằng dạng bạn thấy lịch sự nhất.
2. Chồng kính ngữ khi báo khách đến
Câu sai: 青野様がお見えになられました。
Câu đúng: 青野様がお見えになりました。
Bạn đang báo khách Aono đã đến. お見えになる là cách nói dành cho khách, không cần thêm られる. Trong tình huống khách đến, còn có thể dùng お越しになる. Lỗi ở đây là chồng thêm dạng kính ngữ vào một cách nói đã phù hợp, không phải câu thiếu sự trang trọng.
3. Dùng おる để nói khách có mặt
Câu sai: 青野様は会議室におります。
Câu đúng: 青野様は会議室にいらっしゃいます。
Chủ thể là khách nên dùng いらっしゃる. Khi nói với khách về bản thân hoặc đồng nghiệp có mặt, bạn dùng おる theo phía mình. Bạn có thể đối chiếu thêm mẫu câu người cần gặp vắng mặt để luyện cách thay đổi chủ thể trong hội thoại điện thoại.
4. Thêm られる sau おっしゃる
Câu sai: 青野様がおっしゃられた内容を確認します。
Câu đúng: 青野様がおっしゃった内容を確認します。
おっしゃる đã dùng cho việc khách nói. Không cần ghép thêm られる. Khi kiểm tra câu, hãy quay về động từ gốc 言う và xác định người phát ngôn. Nếu chính bạn giới thiệu tên mình, cách nói cần đổi sang 申す; không giữ nguyên động từ dành cho khách.
5. Dùng 拝見する cho việc khách xem
Câu sai: 青野様が資料を拝見しました。
Câu đúng: 青野様が資料をご覧になりました。
Người xem là khách, nên dùng ご覧になる. 拝見する dành cho việc bạn xem tài liệu của khách. Hãy nhớ cả cặp theo hai chiều: khách xem và mình xem. Tránh sửa thành ご覧になられました vì như vậy lại thêm một lớp kính ngữ không cần thiết.
6. Mời khách ăn bằng いただく
Câu sai: どうぞ、お菓子をいただいてください。
Câu đúng: どうぞ、お菓子を召し上がってください。
Bạn đang mời khách ăn nên chọn 召し上がる. いただく dùng cho phía mình ăn hoặc uống. Nếu học hai từ cùng lúc, hãy tự đặt câu về người ăn để tránh nhớ chung cả hai là “ăn lịch sự”. Đổi người thực hiện là phải kiểm tra lại cách nói.
7. Dùng なさる cho việc mình làm
Câu sai: この作業はわたくしがなさいます。
Câu đúng: この作業はわたくしがいたします。
Bạn nhận mình thực hiện công việc nên dùng いたす để nói trang trọng. なさる dùng khi khách làm. Đây là lỗi chọn sai phía của hành động. Bạn có thể giữ nguyên tình huống rồi đổi người làm trong bài tập để kiểm tra mình có nhận ra sự thay đổi cần thiết không.
8. Nói ご存じです về kiến thức của mình
Câu sai: その件は、わたくしがご存じです。
Câu đúng: その件は、わたくしが存じております。
Bạn biết một sự việc nên dùng 存じている, trong câu này là 存じております. ご存じです nói về phía được kính trọng biết. Với việc biết một người, dạng phía mình là 存じ上げている. Đừng ghép mọi nghĩa của “biết” vào cùng một mẫu mà bỏ qua đối tượng.
9. Dùng お目にかかる cho việc khách gặp mình
Câu sai: 青野様がわたくしにお目にかかりました。
Câu đúng: 青野様がわたくしにお会いになりました。
Chủ thể câu là khách nên dùng お会いになる. Nếu đổi góc nhìn sang bạn gặp khách, bạn có thể nói 青野様にお目にかかりました. Ý về cuộc gặp có thể gần nhau, nhưng vai trò của chủ thể trong câu đã thay đổi. Vì vậy, không nên thay động từ mà giữ nguyên mọi thành phần một cách máy móc.
10. Dùng 伺う cho câu hỏi của khách
Câu sai: 青野様が日程について伺いました。
Câu đúng: 青野様が日程についてお尋ねになりました。
Bạn đang nói khách hỏi phía công ty mình về lịch, nên dùng お尋ねになる. 伺う dùng khi phía mình hỏi khách. Hãy phân biệt 尋ねる là hỏi và 訪ねる là đến thăm. Khi luyện câu về lịch, bạn có thể dùng thêm mẫu câu hẹn lịch rồi tự xác định ai là người hỏi.
Nhầm hướng cho, nhận và trình bày
11. Gọi việc khách nhận tài liệu là いただく
Câu sai: 青野様が資料をいただきました。
Câu đúng: 青野様が資料をお受け取りになりました。
Trong ví dụ này, khách nhận tài liệu từ phía bạn nên dùng お受け取りになる. いただく hoặc 頂戴する dùng khi mình nhận từ khách. Bạn nên ghi rõ người trao và người nhận khi luyện để không lựa chọn chỉ dựa vào nghĩa tiếng Việt “nhận”.
12. Đổi くださる thành いただく nhưng giữ chủ ngữ
Câu sai: 青野様が資料を送っていただきました。
Câu đúng: 青野様が資料を送ってくださいました。
Bạn muốn nói khách gửi tài liệu giúp mình, với khách làm chủ thể, nên dùng くださる. いただく đổi góc nhìn sang mình nhận sự giúp đỡ, không thể thay máy móc trong cùng cấu trúc. Hãy đối chiếu mẫu email gửi tài liệu rồi luyện viết lại câu theo từng góc nhìn.
13. Tự dùng お思いになる
Câu sai: わたくしは、その案がよいとお思いになります。
Câu đúng: わたくしは、その案がよいと存じます。
Bạn đang nêu nhận định của mình một cách trang trọng nên dùng 存じる. お思いになる nói về suy nghĩ của phía được kính trọng. Đây cũng là lời nhắc rằng 存じる không chỉ có nghĩa “biết”; bạn cần đọc cả nội dung câu để xác định nghĩa đang dùng.
14. Dùng 拝借する cho việc khách mượn
Câu sai: 青野様が会議室を拝借しました。
Câu đúng: 青野様が会議室をお借りになりました。
Khách mượn phòng họp của công ty bạn thì dùng お借りになる. Khi chính bạn mượn đồ của khách, có thể dùng 拝借する. Cặp này cần được học theo người thực hiện hành động. Nếu chỉ ghi 拝借する bằng nghĩa “mượn trang trọng”, bạn dễ mang nó sang câu nói về khách.
15. Nhầm “xem” với “cho xem”
Câu sai: 新しい見本をお客様にご覧になります。
Câu đúng: 新しい見本をお客様にお目にかけます。
Tình huống là bạn trình mẫu mới cho khách xem. ご覧になる chỉ hành động xem của người được kính trọng, không phải hành động bạn cho xem. Với phía mình trình cho khách, dùng お目にかける hoặc お見せする. Trước khi chọn kính ngữ, cần xác định đúng động từ muốn diễn đạt.
16. Dùng 拝読する cho việc khách đọc
Câu sai: 青野様がメールを拝読しました。
Câu đúng: 青野様がメールをお読みになりました。
Người đọc là khách nên dùng お読みになる. Khi bạn đọc thư của khách, có thể dùng 拝読する. Đừng ghép mọi hành động đọc vào cùng một dạng. Bạn có thể mở rộng bài tập bằng cách tự viết câu về người gửi, người đọc và người được thông báo nội dung.
Nhầm cách gọi tổ chức và người bên mình
17. Gọi công ty mình là 御社
Câu sai: 御社の担当者として、ご説明します。
Câu đúng: 弊社の担当者として、ご説明します。
Bạn đang tự giới thiệu là người phụ trách của công ty mình nên dùng 弊社. Công ty đối phương gọi 御社 khi nói và 貴社 khi viết. Đây là cách gọi tổ chức, không phải phép chia động từ. Khi chuyển hội thoại sang email, hãy kiểm tra lại cả cách gọi công ty.
18. Chồng chức danh và kính xưng khi nói với khách
Câu sai: 弊社の青野社長様は外出しております。
Câu đúng: 弊社の社長の青野は外出しております。
Tình huống là bạn nói với khách về giám đốc công ty mình. Dùng 社長の青野, tránh 社長様. Khi gọi trực tiếp giám đốc, cách gọi lại khác, như 青野社長. Bạn cần xác định người nghe và người được nhắc đến, thay vì giữ một cách gọi cho mọi tình huống.
19. Dùng 申し伝える cho việc khách chuyển lời
Câu sai: 青野様が弊社の担当者に申し伝えました。
Câu đúng: 青野様が弊社の担当者にお伝えになりました。
Khách chuyển lời cho người phụ trách bên bạn nên dùng お伝えになる. 申し伝える dùng khi bạn chuyển lời của khách cho đồng nghiệp. Hãy luyện hai câu ở hai phía để thấy rõ người chuyển và người nhận lời. Bạn có thể tiếp tục với mẫu câu nhận lời nhắn.
20. Dùng ご支払い khi phía mình thanh toán
Câu sai: 代金は弊社がご支払いいたします。
Câu đúng: 代金は弊社がお支払いいたします。
Trong công sở dùng お支払い, tránh ご支払い. Khi công ty mình trả tiền cho đối tác, có thể dùng お支払いする. Còn お支払いいただく là phía mình nhận việc khách thanh toán; khách là người trả tiền. Hãy xác định cả tiền tố lẫn hướng của hành động, không chỉ sửa một chữ rồi bỏ qua chủ thể.
Cách luyện để tránh lặp lại lỗi
Bạn có thể tra lại bảng kính ngữ 120 dòng và chọn những động từ mình hay dùng. Với mỗi từ, tự viết câu cho khách làm và câu cho mình làm. Sau đó đọc lại để kiểm tra chủ thể, người nhận hành động và cách gọi phía mình.
Nếu cần tài liệu luyện theo tình huống, 聞いて慣れよう日本語の敬語 −場面で学ぶ日本語コミュニケーション− của スリーエーネットワーク là sách luyện kính ngữ theo tình huống.
聞いて慣れよう日本語の敬語 −場面で学ぶ日本語コミュニケーション−Luyện kính ngữ qua tình huống thực tế, trình độ trung cấp trở lên.Xem giá trên AmazonKhi ôn BJT, bạn có thể kết hợp cách sửa câu này với kế hoạch ôn theo từng phần. Mục tiêu là hiểu vì sao câu phù hợp trong một quan hệ giao tiếp cụ thể, rồi tự kiểm tra lại khi người nói, người làm hoặc người nghe thay đổi.
